Với các nhạc sĩ, trong suốt sự nghiệp sáng tác có được một bài hát được một địa phương, một ngành yêu mến đã là một thành công lớn. Nếu xét từ góc độ này, nhạc sĩ Thanh Phúc đã đạt đến đỉnh của sự thành công ấy, khi ông không chỉ ghi trong danh mục tác phẩm của mình  Hà Giang quê tôi , một bài được coi là  “tỉnh ca”  của Hà Giang mà còn có một  Người Mèo ơn Đảng  được đồng bào H'Mông coi như bài hát truyền thống của dân tộc mình.

Nói đến Hà Giang, mảnh đất cực Bắc địa đầu tổ quốc, những người yêu âm nhạc nhớ ngay đến ca khúc  Hà Giang quê tôi  của nhạc sĩ Thanh Phúc. Nhưng ít người biết rằng, nhạc sĩ có đến tận...60 bài hát nữa đều về mảnh đất Hà Giang yêu mến của ông.

Tuy nhiên, nhạc sĩ Thanh Phúc không phải là người sinh ra ở Hà Giang. Ông là người con của vùng đất Đường Lâm, Ba Vì, Hà Nội, quê của hai vua Phùng Hưng, Ngô Quyền. Mặc dù vậy, ông và cả gia đình đã gắn bó gần suốt cả cuộc đời với mảnh đất Hà Giang địa đầu tổ quốc, nơi có những con đường vắt vẻo trong mây xuyên qua lưng chừng những sườn núi cao chót vót, nơi có những cao nguyên đá hùng vĩ, những điệu sáo, điệu khèn lãng mạn của đồng bào các dân tộc Thái, Mèo...

Thanh Phúc tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm, khi đang còn trong lứa tuổi thiếu niên. Năm 1946, mới 13 tuổi, ông đã là thành viên trong đội văn của các nhạc sĩ  Bùi Công Kỳ và Lưu Bích Thụ đi hát phục vụ đồng bào và chiến sĩ Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp. Sau đó, ông trở thành đội viên đội Tuyên truyền văn hóa của Trung đoàn 165 Lào - Hà - Yên (Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái). Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ông bắt đầu được học tập về sáng tác rồi trở thành nhạc sĩ chuyên nghiệp.

Nhiều năm gắn bó với vùng đất địa đầu tổ quốc, cùng sống, sinh hoạt với đồng bào H'Mông (Mèo) nơi đây mà những nét văn hóa, tâm hồn của người H'Mông đã thấm sâu vào tâm hồn Thanh Phúc, để sau này khi trở thành một nhạc sĩ chuyên nghiệp, những nét văn hóa ấy đã được nhạc sĩ chắt lọc ra thành những ca khúc đặc sắc về một vùng đất gian khổ nhưng rất đỗi hào hùng này.   

Với Thanh Phúc, Hà Giang không chỉ là một địa điểm sinh sống và công tác mà còn có những sự gắn bó chặt chẽ: Người cha của ông, liệt sỹ chống Pháp đã ngã xuống và yên nghỉ ở mảnh đất này. Người em trai của nhạc sĩ, cán bộ ngành Giao thông vận tải tỉnh Hà Giang cũng đã ngã xuống trên đất Hà Giang này khi xây dựng con đường Hạnh phúc nối miền xuôi lên miền núi . Sau đó, đến lượt người mẹ của nhạc sĩ khi trăm tuổi cũng nằm lại nơi đây. Chính vì những lẽ đó, mà mảnh đất Hà Giang đã trở thành máu thịt với người nhạc sĩ quê dưới xứ Đoài này rồi.

Hà Giang quê tôi  ra đời năm 1972, trong một lần nhạc sĩ ra thăm mộ cha trong nghĩa trang liệt sĩ của thị xã Hà Giang. Nhạc sĩ kể, nghe tiếng còi tầm từ một nhà máy nào đó trong thị xã vang lên, lòng ông chợt dấy lên một niềm vui, ông phấn khởi vì miền quê thứ hai của mình đang thay da đổi thịt, tiến lên cuộc sống công nghiệp mới. Những câu hát cứ từ đó theo nhau tuôn chảy:

Ai về thăm quê hương tôi nơi biên cương ...là đây/ Có rừng cây thiên nhiên xanh biếc một màu./ Đây Hà Giang đây Hà Giang quê chúng tôi... Nhạc sĩ đã giới thiệu hầu hết những nét đẹp đặc sắc nhất của vùng đất địa đầu tổ quốc lần lượt trong ca khúc:

Có rừng cây thiên nhiên xanh biếc một màu/ Có đường đi trong mây lên tới cổng trời/ Đây vùng cao quê hương đang đổi mới/ Điện về muôn nơi vui tiếng trẻ thơ/ Đây cầu Thanh niên cho những ai hẹn hò/ Những nhà máy lại vang tiếng còi tầm/ Tiếng nhạc  ngựa đi theo nguồn hàng/ Về Yên Biên vui chợ phiên .

Ngắm cảnh đẹp quê hương Hà Giang mà nhạc sĩ đã phải thốt lên  Ôi đẹp sao, đây Hà Giang quê tôi đang đổi mới .

Chính câu hát này đã khiến nhiều bạn trẻ yêu nhạc ngày nay ngỡ ca khúc được ra đời sau khi Đảng ta phát động công cuộc đổi mới, nhưng không, ca khúc ra đời khi cả nước còn trong khói lửa cuộc cuộc kháng chiến chống Mỹ kia đấy!

Từ sau khi  Hà Giang quê tôi  ra đời, đi đâu, người Hà Giang cũng tự hào hát vang ca khúc này trong các cuộc giao lưu với bạn bè, như người Cao Bằng hát  Trở lại Cao Bằng, người Hà Tây hát  Hà Tây quê lụa  hay người xứ Thanh hát  Chào sông Mã anh hùng...

Mà không chỉ có mỗi ca khúc này, tình yêu với mảnh đất địa đầu tổ quốc đã giúp nhạc sĩ Thanh Phúc sáng tác tới 60 bài hát khác cũng về miền đất Hà Giang.

Nhưng trước khi  Hà Giang quê tôi  ra đời, cái tên Thanh Phúc đã hết sức gần gũi với đồng bào H'Mông Tây Bắc, bởi ông là tác giả của  Người Mèo ơn Đảng  ra đời từ 53 năm trước, một ca khúc mà cùng với  Bài ca trên núi  của Nguyễn Văn Thương (bài hát trong phim  Vợ chồng A Phủ ), là những bài hát được đồng bào H'Mông yêu thích nhất. Người Mèo ơn Đảng  được sáng tác năm 1956, sau khi ở vùng núi phía Bắc rộ lên việc vua Mèo gây rối. Những đoàn cán bộ tuyên truyền đã phải lặn lội đến tận những bản làng của đồng bào H'Mông xa lắc để vận động bà con không nghe lời kẻ xấu, không đốt rẫy làm nương, xuống núi, sống quây quần ở những bản mới định cư. Là một thành viên của đội tuyên truyền, thực tế công tác đã khiến nhạc sĩ Thanh Phúc, sau khi trở về Hà Nội, hồi tưởng lại đã bật lên những ca từ trong  Người Mèo ơn Đảng, nghe như lời tự sự, kể chuyện:  Đây rừng núi lưng đèo người Mèo ca hát/ Sao còn sáng trên trời người Mèo ơn Đảng/ Bao đời nay sống nghèo lam lũ/ Nay cuộc sống dân Mèo từ đây sáng rồi/ Nhớ ơn Đảng đưa tới, ta từ nay ấm no/ Không bỏ rẫy đốt nhà, mà lang thang nghèo suốt đời/ Từ nay dân Mèo sống chung/ Bản Mèo vui trong tiếng khèn/ Người Mèo ơn Đảng suốt đời .

Những nét âm nhạc đặc trưng của người H'Mông, với tiếng khèn rộn ràng của trai gái giao duyên, tiếng xà tích, trang sức đeo trên váy cô gái H'Mông vang lên khi nhảy múa, tiếng tù và gọi nhau giữa rừng đều được nhạc sĩ khéo léo đưa vào nét nhạc khiến ca khúc mang đậm dấu ấn dân ca H'Mông. Đó chính là nguyên nhân khiến ngay từ khi ra đời,  Người Mèo ơn Đảng lập tức được đồng bào yêu mến nồng nhiệt. Đồng bào đã tự dịch ca khúc ra tiếng H'Mông và ca hát ở bất cứ dịp lễ hội nào của dân tộc mình. Cứ dịp nào có đoàn cán bộ miền xuôi lên làm việc ở vùng đồng bào H'Mông sinh sống, khi khách cất tiếng hát  Người Mèo ơn Đảng  bằng tiếng Kinh, lập tức đồng bào sẽ đáp lại bằng tiếng H'Mông một cách hết sức tự hào.

Dù còn có những ca khúc khá nổi tiếng khác như  Chẳng kẻ thù nào ngăn nổi bước ta đi ,  Lạng Sơn quê em ,  Hồi ức Điện Biên, nhưng chỉ cần với hai bài  Hà Giang quê tôi  - một bài tỉnh ca và  Người Mèo ơn Đảng  - được đồng bào H'Mông coi là bài hát chính thức, nhạc sĩ Thanh Phúc đã ghi dấu ấn trong lịch sử âm nhạc Việt Nam: Một nhạc sĩ của núi rừng Hà Giang và Tây Bắc.

Mã Giang ANVN6 (12/2009)