17022018

Cập nhật lúc:12:04:33 PM GMT

Back Di sản Dân ca - dân vũ Đàn Tính, hát Then giữa thành phố Bác

Đàn Tính, hát Then giữa thành phố Bác

  • PDF.

Đàn tính và hát then được xem là “đặc sản” văn hóa của các dân tộc Tày, Nùng, Thái thuộc các tỉnh vùng rừng núi Tây Bắc như Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang… Mỗi dân tộc có một điệu then với sắc thái khác nhau: Then Bắc Kạn như lời thì thầm kể chuyện; then Lạng Sơn thì dìu đặt, khoan thai; then Tuyên Quang nồng nhiệt, dần dập… Nhưng ngạc nhiên thay những điệu then và tiếng đàn tính dìu dặt này lại vang lên giữa thành phố mang tên Bác, thành phố với thị trường âm nhạc sôi động mà ở đó hàng đêm có các phòng trà, bar ca nhạc đa số hát các bản nhạc “Tây”…

Ngạc nhiên hơn nữa, loại hình văn hóa dân tộc vùng cao phía Bắc này đang được nâng niu, gìn giữ bởi những phụ nữ cao tuổi không hề biết một nốt nhạc - CLB Nắng Mới thuộc Trung tân Văn hóa Thể thao và Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tân Bình TP.HCM.

Tầm sư học đạo

Như một cái duyên tình cờ, năm 2004 cô Bùi Thiên Tân (lúc đó là Chủ nhiệm CLB) được tiếp xúc với một nhóm chơi đàn tính tại TP.HCM, tiếng đàn “tích tịch tình tang” khá lạ lẫm đã làm lay động tâm hồn cô - chủ nhiệm một CLB ca múa nhạc của những phụ nữ lớn tuổi.

Cô Thiên Tân mày mò, hỏi han tìm người biết dạy đàn tính để học. May thay cô gặp được thầy Hoàng Phi Quân người dân tộc Tày (thầy Quân dạy đàn tính cho CLB Nắng Mới từ 2005 đến 2009).

Về CLB Nắng Mới “rủ rê” các “bà già”, rồi CLB tự tổ chức mở lớp học đàn tính dưới sự giúp đỡ của Trung tâm Văn hóa Thể thao quận Tân Bình. Những người yêu thích đàn tính tự bỏ tiền ra mua đàn, đóng học phí để “bồi dưỡng” cho giảng viên. Khởi đầu lớp học là vào đầu năm 2005 với 12 học viên.

Học chưa được bao lâu, ngay trong hội diễn 30/4/2005 chào mừng năm 30 năm ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, CLB đã mạnh dạn trình làng bộ môn nghệ thuật dân gian mà CLB mình yêu thích với tiết mục hợp ca hát then, đàn tính. Tiết mục này đoạt giải Nhì của hội diễn và đó cũng là sự động viên tinh thần đúng lúc để những người yêu thích hát then, đàn tính hứng khởi tiếp tục theo đuổi đam mê của mình.

Thế là cứ vào các buổi sáng thứ Hai và thứ Tư hàng tuần, khi những người tập thể dục sáng về muộn cũng là lúc các cô cắp đàn đến Trung tâm Văn hóa Thể thao Tân Bình để học đàn tính, hát then, hết khóa này học tiếp khóa khác. Lớp học này cũng thật đặc biệt, các cô vì không biết nốt nhạc nên thầy dạy bằng cách truyền ngón, các nốt đô, rê, mi… nốt trắng, nốt đen… được các cô “phiên dịch” bằng chữ. Học hát thì học theo kiểu truyền miệng của nghệ nhân. Nhưng những rào cản về phương tiện truyền đạt không ngăn được lòng ham mê nghệ thuật.

Với nhiệt tình và sự kiên nhẫn của thầy giáo Hoàng Phi Quân, các ngón đàn tính ngày càng dìu dặt, các điệu hát then ngày càng vững vàng và “vốn lận lưng” về các điệu hát, bản đàn ngày càng dày theo năm tháng. Cho đến một ngày…

Đêm chuông…về đánh xứ nhà

Khi biết được thông tin từ báo chí là có Liên hoan nghệ thuật hát then đàn tính toàn quốc lần thứ II (từ 3 đến 5/10/ 2007) sẽ diễn ra tại thị xã Cao Bằng. Nhóm hát then đàn tính của CLB Nắng Mới bàn tán háo hức, mọi người rất muốn dự Liên hoan, trước là để xem công phu “tu luyện” hát then đàn tính của mình đến đâu, nhưng trên hết là muốn về nơi quê hương của môn nghệ thuật mà mình yêu mến, để được nhìn cảnh mây trời, rừng núi vùng Tây Bắc huyền thoại, để được nghe chính những nghệ nhân trứ danh biểu diễn và để học tập thêm về hát then, đàn tính mà mình hằng yêu thích.

Nhưng ngặt nỗi là muốn tham dự Liên hoan toàn quốc này thì phải xuất phát từ một đơn vị văn hóa của tỉnh, thành.

Thế là Chủ nhiệm CLB - cô Bùi Thiên Tân - liên lạc với Trung tâm Văn hóa TP.HCM để nhờ giúp đỡ về những mặt thủ tục, còn kinh phí cho phương tiện đi lại, ăn, ở… các thành viên nhóm hát then, đàn tính tự đóng góp để trang trải.

Cô Thiên Tân kể lại, đó là những ngày tháng vui vẻ và nhiều kỷ niệm khó quên. Ngoài việc thầy chuẩn bị bài bản để dự Liên hoan, các thành viên của CLB tự thiết kế, mua vải để may trang phục, tự tìm mua những “phụ kiện” của phụ nữ dân tộc Tày - Nùng như: kiềng đeo cổ, xà tích, khăn vấn…

Cuối cùng cả nhóm đàn tính hát then cùng với đại diện Trung tâm Văn hóa TP.HCM, đại diện Trung tân Văn hóa Thể thao Tân Bình và thầy giáo mang 6 tiết mục đến Liên hoan ở Cao Bằng.

Cả đoàn đi máy bay ra Hà Nội, sau đó  ai ai cũng vui vẻ, phấn chấn.đi ô tô lên tình Cao Bằng. Tuy đường xa vất vả, các cô đều lớn tuổi, nhưng

Tại Liên hoan này, dù là một CLB không chuyên tại miền Nam xa xôi, nhưng đoàn được xếp hạng Nhì, chỉ sau đoàn của chủ nhà tỉnh Cao Bằng. Với thành tích 2 giải A (đơn ca và hợp ca), 2 giải C (tam ca và tứ ca) và 1 giải KK (tốp ca).

Cảm động hơn khi các cô ra chợ Cao Bằng để mua chè lam, hạt dẻ… những người bán hàng tâm sự thân thiết và tỏ lòng yêu mến bởi: Không ngờ Sài Gòn lại có một đội hát then, đàn tính hấp dẫn đến thế. Nhất là phần dàn dựng và trang phục tạo một ấn tượng đặc biệt khác hẳn những đoàn khác. Nhiều phóng viên báo đài đến phỏng vấn đưa tin. Nhiều người dân tộc Tày, Thái tại Cao Bằng còn gọi đoàn là “làn gió mới hát then, đàn tính từ phương Nam”…

Thừa thắng xông lên, Liên hoan nghệ thuật hát then đàn tính toàn quốc lần thứ III (từ 24 đến 27/8/2009) tại Bắc Kạn, nhóm hát then, đàn tính của CLB Nắng Mới lại tiếp tục tham gia. Nhưng lần này lần này nhóm đỡ vất vả hơn, bởi được Trung tâm Văn hóa TP.HCM lo liệu gần như toàn bộ. Nhóm được ghép chung với một nhóm hát then, đàn tính khác của thành phố, nhưng vẫn giữ vai trò cốt cán. Trong 6 tiết mục chung của đoàn TP.HCM, nhóm của CLB Nắng Mới đóng góp đến 4 tiết mục và cả 4 tiết mục này đều đoạt giải (1, Nhất, 1 Nhì, 1 Ba và 1 KK) bên cạnh 1 giải Ba và 1  giải KK của nhóm bạn.

Đó là những thành tích đáng ghi nhận của nhóm hát then, đàn tính thuộc CLB Nắng Mới, những người đã hết sức hết lòng với bộ môn nghệ thuật dân gian từ vùng Tây Bắc xa xôi của đất nước.

Ngoài ra, từ năm 2005 đến nay, nhóm còn có nhiều buổi biểu diễn giao lưu tại TP.HCM, Vũng Tàu, Sóc Trăng, Cà Mau…

CLB Nắng Mới được thành lập năm 1996, thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tân Bình và Trung tâm  Văn hóa Thể thao Tân Bình, TP.HCM. CLB chuyên về ca, múa nhạc, từ năm 2005 có thêm đàn tính, hát then. Đặc điểm của CLB này là toàn phụ nữ lớn tuổi, từ năm 2012 có thêm 8 hội viên nam trong tổng số 43 hội viên.

Nhóm hát đàn tính hát then của CLB hiện nay có 28 thành viên, người lớn tuổi nhất là cô Bùi Thiên Tân (72 tuổi), nhỏ tuổi nhất là cô Bích Liên (40 tuổi).


Cô Bùi Thiên Tân (72 tuổi) được xem là một trong những người sáng lập CLB Nắng Mới và nhóm hát then, đàn tính. Có mặt từ những ngày đầu thành lập CLB, làm Phó chủ nhiệm rồi sau đó làm Chủ nhiệm. Cô thôi giữ chức vụ Chủ nhiệm từ tháng 10/2011. Hiện vẫn tham gia CLB, ngoài ra cô còn tham gia đội văn nghệ TT Tư vấn người cao tuổi TP.HCM, Chủ nhiệm CLB Ông bà cháu P.12, Tân Bình.


Cô Dương Thị Thanh Hà (46 tuổi) được xem là “lớp trẻ” kế cận, giữ chức Chủ nhiệm CLB thay cho cô Tân. Cả 2 người đều có khả năng múa, hát và là thành viên của nhóm hát then, đàn tính. Cô Thanh Hà cũng là người từng đoạt giải Nhất đơn ca tại Liên hoan nghệ thuật hát then đàn tính toàn quốc lần thứ III (2009) tại Bắc Kạn.

Tường Vy ANVN27 (11/2012)


Bài liên quan:
Bài mới hơn:
Bài cũ hơn: