21022018

Cập nhật lúc:12:04:33 PM GMT

Back Chuyển động Mục lục: Góc nhìn âm nhạc Dạy sáng tạo trong thanh nhạc, quả không đơn giản!

Dạy sáng tạo trong thanh nhạc, quả không đơn giản!

  • PDF.

Nghệ thuật ca hát ra đời song hành cùng tiếng nói với sự xuất hiện của loài người. Khi con người biết trao đổi thông tin bằng ngôn ngữ cũng là lúc họ đã biết thể hiện tình cảm của mình bằng âm nhạc – ca hát.

Thế kỷ XIV, âm nhạc Phục hưng khẳng định được vị thế sau khi phục hồi nền âm nhạc Cổ đại, sáng tạo nhiều thể loại mới, từng bước cải tạo và phát triển mà điểm nhấn của nó chính là âm nhạc thế kỷ XVII – XVIII với sự xuất hiện các nền âm nhạc Ý, Pháp, Anh. Trong đó Ý được coi là cái nôi âm nhạc thế giới. Tại đây thể loại nhạc kịch và nhiều thể loại cho nhạc cụ và thanh nhạc đã ra đời.

Những gương mặt sư phạm thanh nhạc nổi tiếng thế giới

Nghệ thuật thanh nhạc sau khi ra đời, được phát triển ở các lĩnh vực biểu diễn, đào tạo và nghiên cứu. Thực tế đã có nhiều thế hệ ca sỹ lừng danh được đào tạo một cách bài bản bởi các nhạc sỹ lỗi lạc – những nhà sư phạm  thanh nhạc xuất sắc. Họ không những đã tạo ra cho thế giới những thế hệ ca sỹ nổi tiếng, mà còn để lại cho đời sau những công trình nghiên cứu về phương pháp thanh nhạc với tư cách là một khoa học nghệ thuật.

Có thể kể đến: Nhà sư phạm âm nhạc người Ý Francesco Lamperti (1813 – 1892) đã nghiên cứu thanh nhạc ở cả góc độ lý luận và thực hành với các cuốn sách mang ý nghĩa định hướng ban đầu về học hát và nghệ thuật hát như: “Những bài tập đầu tiên cho giọng hát”, “ Những bài tập phát triển rung láy”... Giáo sư thanh nhạc người Ý Giacomo Lauri Volpi (1892 – 1979) đã viết cuốn: “Giọng hát song hành”. Ông phân tích hiện tượng hơi thở trong ca hát được xây dựng trên hệ thống Yoga (nền tảng vật chất và tinh thần).

Thành tựu nổi bật nhất của nghệ thuật ca hát Pháp thế kỷ XVIII đó là phát hiện của Aleksis Garode (1779 – 1852) về giọng hỗn hợp giữa giọng ngực và giọng đầu của giọng nam cao hay còn gọi đó là giọng medium hoặc mixt; đồng thời phân tích và áp dụng âm thanh đóng tiếng.

Nhạc sỹ thiên tài, thầy giáo dạy thanh nhạc người Nga M.I.Glinca (1804 – 1857) cho rằng vấn đề cơ bản của phương pháp thanh nhạc là phải củng cố được âm thanh tự nhiên và sau đó là sự liên kết từng ít một những âm thanh khác nhau, phát triển giọng dần từ phần trung ra hai phía của giọng.

Nhạc sĩ được đào tạo bài bản sáng tác, piano và thanh nhạc Umberto Mazetti (1867 – 1919) đã nghiên cứu và chỉ rõ phẩm chất cần cho ca sỹ gồm: kiến thức âm nhạc, hát chuẩn xác, hơi thở thoải mái, giọng hát nhẹ nhàng, biết cách điều khiển âm thanh phù hợp với biểu hiện cảm xúc, nhả chữ rõ ràng, sáng sủa, thẩm mỹ tao nhã và trí nhớ âm nhạc phải thật tốt.

Một số nhà sư phạm thanh nhạc Việt Nam

Ở nước ta, với kinh nghiệm tích luỹ qua học tập và biểu diễn, một số ca sỹ đã đi sâu nghiên cứu, sáng tạo, bổ sung và nâng cao dần kỹ thuật thanh nhạc của mình để trở thành ca sỹ có uy tín, trở thành giảng viên thanh nhạc, các nghệ sỹ ưu tú, nghệ sỹ nhân dân, nhà giáo ưu tú, nhà giáo nhân dân, phó giáo sư, giáo sư. Có thể kể đến PGS.NSND Mai Khanh, PGS.NSND Nguyễn Trung Kiên, PGS.NGND Lô Thanh, NSND Trần Hiếu, cố NSND Quý Dương, NSƯT Thuý Huyền, NGƯT Hồ Mộ La, NGƯT Trần Diệu Thuý, các giảng viên Gia Khánh, Mỹ Bình,…Họ là những người đầu tiên tiếp thu kỹ thuật thanh nhạc cổ điển Châu Âu và áp dụng trong hát ca khúc Việt Nam. Chính họ là những người truyền dạy và đào tạo nhiều thế hệ ca sỹ, nghệ sỹ, giảng viên thanh nhạc cho đất nước.

Nhắc đến lĩnh vực nghiên cứu giảng dạy về Thanh nhạc, chúng ta không thể không nhắc đến PGS.NSND Nguyễn Trung Kiên. Gần 40 năm trăn trở, ông đã đào tạo cho đất nước nhiều thế hệ nghệ sỹ tên tuổi, phải kể đến: Quang Thọ, Thu Lan, Ngọc Lan, Đăng Dương, Trọng Tấn, Bích Thuỷ, Tuấn Anh…

Hình thức tổ chức lớp học thanh nhạc ở Ý

Ý là cái nôi của nghệ thuật hát đẹp - Bel canto. Tại đây nền sư phạm thanh nhạc phát triển rực rỡ, việc đào tạo thanh nhạc trở thành kinh điển, mẫu mực cho mọi thời đại. Theo giáo sư Corradentti - chủ nhiệm khoa thanh nhạc Nhạc viện Venise, trong một tiết học thanh nhạc, không thể chỉ có một kiểu hình thức lên lớp cá nhân. Bà đã sử dụng nhiều hình thức lên lớp tuỳ theo nội dung cũng như mục đích học tập: có thể là cả lớp, có thể là cá nhân, có thể là hai giáo viên với một sinh viên hoặc tổ chức dưới hình thức xemina...rất phong phú và hiệu quả.

Hình thức tổ chức lớp học thanh nhạc chuyên nghiệp ở Việt Nam

Ở Việt Nam, với hình thức tổ chức lớp học thanh nhạc theo kiểu truyền thống, giáo viên thường lên lớp với từng sinh viên và sử dụng một kiểu phương pháp áp dụng cho tất cả các giờ học. Với hình thức tổ chức lớp học như vậy, các hoạt động bị giới hạn, sinh viên không được tham gia vào hoạt động nhóm; giáo viên không có điều kiện khai thác các phương tiện dạy học hiện đại; dạy học đi vào lối mòn, hạn chế sự sáng tạo đổi mới đối với cả giáo viên và sinh viên. Mặc dù hình thức tổ chức lớp học cá nhân được cho là lý tưởng, cần phải tiến tới đối với các môn học chuyên ngành nghệ thuật; nhưng trong sư phạm, lạm dụng và quá đề cao một phương pháp nào đó sẽ không mang lại hiệu quả tốt nhất.

Các hình thức tổ chức lớp học thanh nhạc cần được sử dụng linh hoạt, tùy thuộc vào nội dung bài học và khả năng sáng tạo trong thiết kế bài giảng của giáo viên. Có thể tổ chức một hoặc nhiều hình thức trong cùng một buổi học với nhiều hoạt động như: luyện thanh tập thể, các bài tập vận động khởi động, tổ chức nghe nhạc, xem truyền hình...Trong một tiết học như vậy, sinh viên có cơ hội được trao đổi với giáo viên, với bạn nhiều hơn những vấn đề mà họ thắc mắc; thậm chí được học ngay cả khi giáo viên không trực tiếp làm việc với họ; sinh viên được trực tiếp tham gia ý kiến đánh giá nhận xét; giáo viên đóng vai trò tổ chức, định hướng thảo luận và tổng kết vấn đề. Trong các hoạt động đó, giáo viên có thể khai thác, phát hiện tiềm năng và phát triển năng lực của toàn bộ sinh viên.

Đổi mới hình thức tổ chức lớp học đối với môn học thanh nhạc tại các cơ sở đào tạo chuyên nghiệp là cần thiết. Phương hướng đổi mới hợp lý nhất chính là: tùy vào từng nội dung bài học và điều kiện cụ thể mà có những đổi mới phù hợp, không nên áp đặt một kiểu hình thức lên lớp cá nhân hoặc tập thể.

Dạy thanh nhạc thật không đơn giản!

Tôi nhớ đến câu nói của một người Thầy “Bạn có thể được đào tạo bài bản để trở thành ca sỹ hát rất hay một dòng nhạc nào đó, nhưng điều đó chưa đảm bảo cho việc bạn sẽ là người thầy giỏi trong lĩnh vực thanh nhạc”

Thật vậy, điểm lại một số gương mặt sáng giá trong lĩnh vực sư phạm thanh nhạc ở Việt Nam và trên thế giới, chúng ta thấy họ đều xuất phát từ những nghệ sỹ nhưng đã có một quá trình tiếp cận, nghiên cứu và trải nghiệm trong lĩnh vực sư phạm thanh nhạc lâu dài. Vì vậy, những giây phút quý báu trao đổi với họ, người học không chỉ được nâng cao về chuyên môn mà còn được củng cố, bồi đắp thêm nghiệp vụ sư phạm thanh nhạc.

Để có được những giờ học thanh nhạc hấp dẫn, hiệu quả, giáo viên phải là người không chỉ giỏi về thực hành chuyên môn mà còn phải vững vàng về nghiệp vụ sư phạm; nắm vững các nguyên tắc của sư phạm thanh nhạc; sử dụng thành thạo các phương tiện dạy học; có khả năng tổ chức tốt các hoạt động trên lớp một cách linh hoạt, mềm dẻo, đảm bảo phát huy tính tích cực nhận thức của sinh viên.

Trong đào tạo nghệ thuật, người giáo viên thanh nhạc có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời và sự nghiệp ca hát của sinh viên. Họ phải là tấm gương phản chiếu những hào quang đẹp nhất của nghệ thuật ca hát, của cuộc đời nghệ sỹ để nuôi dưỡng và phát triển các mầm tài năng. Muốn vậy người giáo viên thanh nhạc không chỉ cần có một cuộc đời nghệ sỹ mà hơn thế cần có cả cuộc đời của một nhà sư phạm để có khả năng giảng dạy và giáo dục những ca sỹ tương lai phát triển bằng chính tài năng của mình.

Nghệ thuật là sự sáng tạo. Sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật là rất khó. Dạy người khác sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật càng  không đơn giản chút nào!

Lê Minh Xuân ANVN20 (07/2011)


Bài liên quan:
Bài mới hơn:
Bài cũ hơn: